İlişkileri Ayakta Tutan Şey Kusursuzluk Değil, Hoş Görmektir

İlişkiler neden zamanla güçlenir? Bazı insanlar yıllarca sevgi ve saygıyla birlikte yaşamayı başarırken, bazı ilişkiler neden kısa sürede yıpranır? Sağlıklı ilişkilerin sırrı kusursuz bir partner bulmak mı, yoksa karşımızdaki insanı farklı bir bakış açısıyla değerlendirebilmek mi?

Modern psikoloji bu soruya ilginç cevaplar verirken, tasavvuf da yüzyıllardır aynı gerçeği farklı bir dille anlatıyor olabilir.

İlişkileri Güçlü Tutan Şey Nedir?

University of Utah’ta T. Nathan Story ve arkadaşları tarafından yürütülen “Age, Marital Satisfaction, and Optimism as Predictors of Positive Sentiment Override in Middle-Aged and Older Married Couples” adlı araştırma, uzun süreli ilişkilerin neden daha sağlam kalabildiğine dair önemli ipuçları sunuyor.

Araştırmada orta yaşlı ve ileri yaştaki yüzlerce evli çift incelendi. Çiftlerden anlaşmazlık yaşadıkları konular üzerine konuşmaları istendi. Aynı konuşmalar hem bağımsız gözlemciler tarafından değerlendirildi hem de eşlerden birbirlerinin davranışlarını puanlamaları istendi.

Sonuç oldukça dikkat çekiciydi.

Uzun yıllardır birlikte olan kişiler, partnerlerinin davranışlarını bağımsız gözlemcilere göre daha olumlu değerlendiriyordu. Dışarıdan bakan birinin nötr veya hafif olumsuz gördüğü bir davranış, partner tarafından daha anlayışlı, daha sıcak veya daha iyi niyetli olarak yorumlanabiliyordu.

Araştırmacılar bu durumu Positive Sentiment Override (Olumlu Duygu Baskınlığı) olarak adlandırıyor.

Aynı Olay, Farklı Anlam

İlişkilerde çoğu zaman sorunları oluşturan olaylar değil, olaylara yüklediğimiz anlamlardır.

Örneğin partneriniz size beklediğinizden daha kısa bir mesaj yazdı.

Bir kişi bunu;

“Artık benimle ilgilenmiyor.”

şeklinde yorumlayabilir.

Bir başkası ise;

“Muhtemelen şu an çok meşgul. Uygun olduğunda yine yazar.”

diye düşünebilir.

Mesaj aynıdır.

Değişen yalnızca yüklenen anlamdır.

İşte ilişkilerin yönünü çoğu zaman bu görünmeyen yorumlar belirler.

Günümüzde İlişkiler Neden Daha Zor Yürüyor?

Son yıllarda ilişkilerin daha kırılgan hâle geldiğini söylemek yanlış olmaz.

Sosyal medyanın etkisi, hızlı tüketim kültürü ve sürekli karşılaştırmalar, insanların birbirlerine karşı tahammülünü azaltabiliyor. En küçük hata büyütülüyor, küçük bir unutkanlık karakter analizi hâline geliyor, kısa bir mesaj bile ilişkinin geleceği hakkında kesin yargılar vermeye yetebiliyor.

Oysa kusur arayan insan, eninde sonunda kusur bulur.

Çünkü kusursuz insan yoktur.

Huzur arayan insan ise aynı kişinin içinde bambaşka güzellikleri görmeye başlar.

Tasavvufta “Hoş Gör” Ne Demektir?

Tasavvufun en çok bilinen öğütlerinden biri “Hoş gör.” sözüdür.

Ancak bu ifade çoğu zaman yanlış anlaşılır.

Hoş görmek; haksızlığı kabul etmek, sınır koymamak veya her davranışı onaylamak değildir.

Gerçek anlamıyla hoş görmek;

• insanın kusurundan önce özünü görebilmektir,
• tek bir hatayı bütün kişiliğin önüne geçirmemektir,
• bir anlık öfkeyi yılların sevgisinin yerine koymamaktır.

Olumsuzu görmek kolaydır.

Olumlu olanı fark etmek ise bilinçli bir seçimdir.

Belki de marifet tam burada başlar.

Yunus Emre ve Mevlânâ’nın Bakış Açısı

Yunus Emre’nin, Mevlânâ’nın ve birçok tasavvuf büyüğünün anlattığı bakış açısı aslında oldukça psikolojiktir.

İnsan baktığı yerde neyi büyütürse zamanla onu yaşamaya başlar.

Sürekli eksiklere odaklanan bir zihin, en güzel ilişkide bile huzursuzluk üretebilir.

Sürekli iyi tarafları besleyen bir zihin ise kusurların arasında bile sevgiyi koruyabilir.

Bu bakış açısı, kusurları inkâr etmek değil; onları ilişkinin tamamı hâline getirmemektir.

DAT Sistemine Göre İlişkilerde Anlamın Gücü

Yıllardır anlattığım DAT Sistemi (Durum-Anlam-Tepki) de tam olarak bu noktaya odaklanır.

DAT Sistemine göre bizi en çok etkileyen şey yaşadığımız olaylar değil, o olaylara yüklediğimiz anlamlardır.

Örneğin partneriniz sizi eleştirdi.

Bunu;

“Beni değersiz görüyor.”

şeklinde yorumlarsanız vereceğiniz tepki farklı olur.

Aynı davranışı;

“Belki de bana yardımcı olmaya çalışıyor.”

şeklinde yorumlarsanız tepkiniz tamamen değişebilir.

Durum değişmez.

Anlam değişir.

Anlam değişince duygu değişir.

Duygu değişince davranış değişir.

Davranış değişince ilişkinin yönü de değişmeye başlar.

Hoş Görmek Her Şeye Katlanmak Değildir

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.

Hoş görmek; şiddeti, hakareti, manipülasyonu veya sürekli zarar veren davranışları kabul etmek değildir.

Sağlıklı ilişkilerde de anlaşmazlıklar olur.

Kırgınlıklar yaşanır.

Hayal kırıklıkları yaşanır.

Ancak sağlıklı ilişkileri farklı kılan şey, bu sorunların nasıl yorumlandığı ve nasıl yönetildiğidir.

Olumsuz bir olay, ilişkinin sonu olarak da görülebilir; birlikte büyüme fırsatı olarak da.

Sağlıklı İlişkilerin Ortak Özelliği

Araştırmalar ve psikoloji bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor:

Uzun süreli ilişkileri güçlü kılan şey, partnerlerin kusursuz olması değildir.

Birbirlerinin olumlu yönlerini görmeye devam edebilmeleridir.

Belki de uzun ilişkilerin sırrı, her gün yeniden birbirini seçebilmektir.

Ve bazen bu seçim, karşımızdakinin kusuruna değil, içindeki “hoş” olana bakmayı tercih etmektir.

Çünkü insan baktığı şeyi büyütür.

İlişkiler de çoğu zaman yaşadıklarımız kadar değil, yaşadıklarımıza hangi anlamı verdiğimiz kadar güzelleşir.

Sık Sorulan Sorular

Positive Sentiment Override nedir?

Positive Sentiment Override, kişinin partnerinin davranışlarını dışarıdan bakan insanlara göre daha olumlu yorumlama eğilimidir. Araştırmalar, bunun uzun süreli ve doyum sağlayan ilişkilerde daha sık görüldüğünü göstermektedir.

Hoş görmek ilişkiyi gerçekten güçlendirir mi?

Hoş görmek, haksızlığı kabul etmek anlamına gelmez. Ancak partnerin niyetini anlamaya çalışmak, tek bir olumsuz olayı ilişkinin tamamı gibi değerlendirmemek ve olumlu yönleri de görebilmek ilişki doyumunu artırabilir.

DAT Sistemi ilişkilerde nasıl kullanılabilir?

DAT Sistemine göre olaylardan çok, olaylara yüklediğimiz anlam duygularımızı belirler. Aynı davranışı farklı anlamlandırmak, verilen tepkiyi değiştirebilir ve iletişimin daha yapıcı olmasına katkı sağlayabilir.

Sağlıklı ilişkilerin en önemli özelliği nedir?

Araştırmalar, sağlıklı ilişkilerde partnerlerin birbirlerinin olumlu yönlerini fark etmeye devam ettiğini ve olumsuzlukları ilişkinin bütünü olarak görme eğiliminin daha düşük olduğunu göstermektedir. Bu yaklaşım güveni, bağlılığı ve uzun vadeli ilişki doyumunu destekleyebilir.